Blog

Clara non sunt interpretanda

BANKOWY TYTUŁ EGZEKUCYJNY

  • 2015-02-08
  • Małgorzata Repelewicz
  • prawo cywilne

Bankom przysługuje niewątpliwy przywilej dochodzenia swoich należności w uproszczonym trybie, bez konieczności prowadzenia długiego i skomplikowanego procesu sądowego.

Odpowiednie przepisy prawa bankowego oraz procedury cywilnej szczegółowo regulują postępowanie w tym przedmiocie. Artykuł 96 ust. 1 Prawa bankowego daje bankom możliwość wystawienia, na podstawie ksiąg banków lub innych dokumentów związanych z dokonywaniem czynności bankowych, bankowego tytułu egzekucyjnego. Bankowy tytuł egzekucyjny ma charakter dokumentu urzędowego, którego treść i formę precyzuje szczegółowo w/w art. 96 Prawa bankowego. Bankowy tytuł egzekucyjny powinien zawierać następujące elementy: oznaczenie banku, który wystawił b.t.e. oraz banku na rzecz którego ma być prowadzona egzekucja; dokładne określenie dłużnika wraz ze wskazaniem jego adresu (w praktyce banki często podają również pesel dłużnika);  wysokość zobowiązania wraz z odsetkami i terminami płatności; datę wystawienia b.t.e.; określenie czynności bankowej, z której wynikają dochodzone roszczenia; wzmiankę o wymagalności roszczenia  pieczęć banku wystawiającego b.t.e.;  podpisy osób uprawnionych do działania w imieniu banku. Brak któregokolwiek z w/wymienionych elementów uniemożliwia nadanie klauzuli na b.t.e.

Obowiązek wskazania w b.t.e. wysokości zobowiązania dłużnika wraz z odsetkami i terminami ich płatności oznacza, że powinna być wskazana zarówno wysokość należności głównej wraz z terminem płatności, jak i wysokość oraz terminy płatności wszelkich odsetek, których egzekucja ma być prowadzona. Odsetki można określić poprzez wskazanie ich sumy za wskazany czas, bądź też za pomocą stopy procentowej. Nie jest ważny sposób, lecz ważne jest, by określenie odsetek umożliwiło ich ewentualną weryfikację przez dłużnika. W b.t.e. można również wskazać odsetki bieżące (naliczające się dalej), które muszą jednak być wyrażone przy pomocy stopy procentowej. W przypadku nieprawidłowego określenia odsetek w b.t.e. uniemożliwiającego ich weryfikację, sąd może nadać klauzulę wykonalności w części dotyczącej zobowiązań dłużnika prawidłowo oznaczonych, a w pozostałej części wniosek oddalić – tak SN w uchwale z dnia 7-07-200r., III CZP 27/00.

Katalog osób przeciwko, którym można wystawić bankowy tytuł egzekucyjny i prowadzić egzekucję jest całkiem spory. Można go odszukać lub wywnioskować z treści przepisów art. 96, 97 i 98 Prawa bankowego.Bankowy tytuł egzekucyjny można wystawić przeciwko jednej osobie lub kilku osobom łącznie. Można też wystawić go oddzielnie na kilku zobowiązanych z tego samego tytułu lub też można wystawić dalsze tytuły egzekucyjne na poszczególne składniki majątkowe jednego dłużnika. Bank może wystawić taki tytuł i dochodzić nadania mu klauzuli wykonalności przede wszystkim przeciwko osobie dokonującej bezpośrednio z bankiem czynności bankowej, jak np. kredytobiorca, współkredytobiorca, czy podmiot zawierający umowę rachunku bankowego. Bank może również wystawić b.t.e. i żądać nadania mu klauzuli wykonalności przeciwko dłużnikowi banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku, wynikającej z czynności bankowej. Nie ma tutaj znaczenia, czy jest to dłużnik osobisty (poręczyciel) czy też rzeczowy (zastawca, właściciel nieruchomości obciążonej hipoteką zabezpieczającą kredyt innych osób).

Sąd Najwyższy w uchwale z 11-7-2000 r., sygn. akt: III CZP 22/00 stwierdził, że bank ma prawo do wystawienia b.t.e. także przeciwko poręczycielowi wekslowemu, bowiem poręczenie wekslowe jest czynnością bankową w rozumieniu art. 5 ust. 2 Prawa bankowego.

W doktrynie przyjmuje się, że w przypadku dłużników banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności wymóg bezpośredniości dokonania czynności bankowej nie jest wymogiem koniecznym, jak ma to miejsce w przypadku osoby dokonującej tej czynności. Artykuł 98 Prawa bankowego poszerza katalog podmiotów, przeciwko którym można prowadzić egzekucję na podstawie b.t.e. o osoby, które przejmą dług wynikający z czynności bankowej, osoby, na które przeszedł obowiązek spełnienia świadczenia w wyniku spadkobrania lub przekształcenia osoby prawnej oraz o małżonka dłużnika. Artykuł 98 ust. 1 Prawa bankowego ustanawia przy okazji kolejny wyjątek od zasady bezpośredniości dokonania czynności bankowej, warunkującej możliwość nadania b.t.e. klauzuli wykonalności.

Szczególny charakter b.t.e. przemawia za traktowaniem postanowień art. 98 jako zawierających zamknięty katalog podmiotów, wobec których egzekucja może być prowadzona na podstawie tego tytułu. Tym samym należy zanegować możliwość poszerzenia stosowania ust. 1 na osobę przystępującą do długu na podstawie umowy lub z ustawy. Trudno również nie zauważyć różnic pomiędzy przejęciem długu, wskutek którego zmienia się dłużnik, lecz bank ma ciągle jednego dłużnika, a przystąpieniem do długu, gdzie bank ma ciągle możliwość wystawienia b.t.e. przeciwko dłużnikowi, który bezpośrednio z bankiem dokonywał czynności bankowej, a zatem nie musi korzystać ze szczególnego prawa przewidzianego w art. 98 ust. 1. Zwrócić należy także uwagę, że art. 98 dotyczy sytuacji, w których następuje zmiana odnosząca się do osoby, z którą bank bezpośrednio dokonał czynności bankowej. Nie dotyczy natomiast zmian odnoszących się do osoby dłużnika banku z tytułu zabezpieczenia czynności bankowej (poręczyciel cywilny, wekslowy, dłużnik rzeczowy).

Przepis art. 98 Prawa bankowego w ogóle nie normuje procedury wystawiania b.t.e., a jedynie przewiduje możliwość uzyskania dla b.t.e. klauzuli wykonalności przeciwko osobom w nim wymienionym. Stąd też zarówno w doktrynie, jak i judykaturze od zawsze wątpliwości budził fakt, czy można wystawić b.t.e. bezpośrednio na następców prawnych dłużnika, czy też można nadać na nich tylko klauzulę wykonalności, a b.t.e. musi być wystawione na dłużników pierwotnych.

W mojej ocenie Bank nie musi a wręcz nie może w takim wypadku wystawiać b.t.e. na osobę zmarłą czy też nieistniejącą osobę prawną, bowiem zgodnie z zasadami sukcesji uniwersalnej, spadkobierca oraz przekształcona spółka wstępują w ogół praw i obowiązków majątkowych przysługujących poprzednikowi. Nie ma zatem wątpliwości, iż wskazane podmioty stają się dłużnikami banku, co bank uwidacznia w swoich księgach bankowych.

Podobne stanowisko zaprezentował także SN w uchwale z dnia 7 maja 2010r., sygn. akt: III CZP 18/10 stwierdzając, że bank jest uprawniony do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego przeciwko spadkobiercy dłużnika będącego osobą wymienioną w art. 97 ust. 1 Prawa bankowego.

Bankowy tytuł egzekucyjny nie jest tytułem wykonawczym, albowiem egzekucja na jego podstawie może być prowadzona wyłącznie po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności.

Przepis art. 97 Prawa bankowego określa wymogi, od których łącznego spełnienia uzależnione jest nadanie przez sąd bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Wymogi te dotyczą: osób, przeciwko którym może być prowadzona egzekucja na podstawie b.t.e., podstawy dochodzonych roszczeń, wysokości kwoty, która może być egzekwowana oraz ostatecznego terminu wystawienia b.t.e. Katalog osób przeciwko którym można wystawić b.t.e., a co za tym idzie nadać klauzulę wykonalności, został przedstawiony w pkt. I.4 niniejszego artykułu.

Bez względu na to, czy dana osoba bezpośrednio dokonuje z bankiem czynności bankowej, czy też jest dłużnikiem banku z tytułu ustanowionego zabezpieczenia, warunkiem nadania b.t.e. klauzuli wykonalności przeciwko takiej osobie jest złożenie przez nią pisemnego oświadczenia o poddaniu się egzekucji. Oświadczenie takie, stanowiące oświadczenie woli dłużnika, musi być złożone na piśmie, lecz nie musi mieć postaci osobnego dokumentu i może być zawarte np. w umowie kredytowej, umowie rachunku bankowego czy nawet deklaracji wekslowej wystawcy i poręczyciela.

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji powinno określać kwotę zadłużenia, do której bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny oraz termin, do którego bank może wystąpić o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności.

Zwrot "określenie kwoty zadłużenia" wskazuje, że oświadczenie powinno precyzyjnie wskazywać kwotę pieniężną, do której bank może wystawić b.t.e. Nie można więc  stosować metod opisowych w tym względzie, np. "do wysokości debetu", "do 2-krotności niespłaconego zadłużenia" itp.

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji powinno zawierać również określenie terminu, do którego bank może wystąpić do sądu o nadanie b.t.e. klauzuli wykonalności. Termin ten może być określony konkretną datą, np. poprzez oświadczenie, że bank może wystawić b.t.e. do dnia 31-12-2020r. lub poprzez określenie upływu czasu od chwili jakiegoś zdarzenia, np. poprzez oświadczenie, że bank może wystawić b.t.e. w terminie 3 lat od dnia wypowiedzenia umowy kredytu. Oprócz poddania się egzekucji świadczeń pieniężnych, dłużnik w swoim oświadczeniu może również poddać się egzekucji wydania rzeczy stanowiącej zabezpieczenie wierzytelności, a znajdującej się w jego posiadaniu. Oświadczenie takie powinno dokładnie precyzować ową rzecz oraz zawierać termin, do którego bank będzie mógł złożyć wniosek o nadanie b.t.e. klauzuli wykonalności.

Wniosek o nadanie b.t.e. klauzuli wykonalności jest pismem procesowym. Powinien więc spełniać wymogi dla pism procesowych określone w art. 126, 127 i 187  k.p.c., w tym pisma wszczynającego postępowanie.Przepisy k.p.c. nie określają warunków, jakim powinien odpowiadać wniosek o nadanie klauzuli wykonalności. Nie zawierają ogólnego wymogu dołączenia do takiego wniosku tytułu egzekucyjnego, któremu ma być nadana klauzula. Co więcej, przepisy nie określają wykazu dokumentów, które powinny być załączone do wniosku. Nie budzi jednak wątpliwości, że do wniosku powinien być załączony bankowy tytuł egzekucyjny oraz pisemne oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji. Z art. 126 § 1 pkt 3 k.p.c. wynika bowiem, iż każde pismo procesowe powinno zawierać m.in. osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności. Dołączenie b.t.e. i oświadczenia dłużnika do wniosku o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności wynika więc z konieczności poparcia takiego wniosku dowodami z tych dokumentów.

Nadto w mojej ocenie oprócz w/w dokumentów należy przedstawić umowę, z której wynika czynność bankowa stanowiąca podstawę wystawienia b.t.e. oraz wypowiedzenie umowy z dowodem jego doręczenia w przypadku, gdy termin wystawienia b.t.e. został określony poprzez wskazanie, np. upływu 3 lat od dnia wypowiedzenia umowy. Oczywiście wraz z wnioskiem należy przedłożyć pełnomocnictwa dla osób, które wystawiły b.t.e. oraz podpisały wniosek o nadanie klauzuli wykonalności. Przepis art. 781 par. 2 k.p.c. stanowi, że sądem właściwym do nadania b.t.e. klauzuli wykonalności jest sąd rejonowy właściwości ogólnej dłużnika. W postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przepis art. 46 § 1 k.p.c. nie ma zastosowania, bowiem przepis art. 781 § 2 k.p.c. wyłącza dopuszczalność umownego ustalenia właściwości miejscowej sądu w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności b.t.e., tak też SN w uchwale z 31-3-2004 r., sygn. akt  III CZP 110/03.

Złożenie wniosku w urzędzie pocztowym jest równoznaczne z datą wniesienia go do sądu.

Podsumowując powyższy wywód należy stwierdzić, że całe postępowanie związane z wystawieniem bankowego tytułu egzekucyjnego i nadaniem na niego klauzuli wykonalności jest bardzo szybkie i proste, a przy tym odbywa się praktycznie poza wiedzą dłużnika. Nadanie bankowemu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności umożliwia bankowi natychmiastowe wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Dopiero wówczas dłużnik dowiaduje się o fakcie wystawienia b.t.e. poprzez zawiadomienie otrzymane od komornika o wszczęciu postępowania egzekucyjnego.