Kredyt walutowy a kredyt indeksowany kursem waluty obcej oraz kredyt denominowany w walucie obcej

W okresie od 2000 r. do 2013 r. Polacy nieosiągający dochodów w walucie obcej korzystali na ogromną skalę z kredytów indeksowanych oraz denominowanych do walut obcych (w polskich warunkach najczęściej do franka szwajcarskiego oraz euro). Popularność kredytów odnoszonych do walut obcych wynikała z wielu czynników, takich jak: dobra koniunktura gospodarcza, aprecjacja złotego, rozwój rynku nieruchomości, mniejsze wymogi banków względem kredytobiorców przy zaciąganiu tego rodzaju kredytu (przede wszystkim w zakresie zdolności kredytowej) w porównaniu do kredytów złotowych.

Pod koniec 2015 r. liczba udzielonych konsumentom kredytów i pożyczek indeksowanych lub denominowanych do walut obcych wynosiła w Polsce ponad 713 tys. i opiewała na sumę ponad 173 mld zł, z czego – odpowiednio – 562 tys. i 144 mld zł stanowiły kredyty lub pożyczki odnoszone do franka szwajcarskiego. Większość z tych kredytów i pożyczek zabezpieczona została hipotecznie, a ich dominującą grupę stanowią kredyty mieszkaniowe.

Aby lepiej zrozumieć specyfikę kredytu walutowego, indeksowanego oraz denominowanego, należy sięgnąć do definicji poszczególnych kategorii kredytów (wypracowanych – z uwagi na brak definicji legalnej sformułowanej przez ustawodawcę – w praktyce obrotu gospodarczego). I tak, mianem kredytu złotówkowego określa się kredyt udzielany w walucie polskiej, w którym kredytobiorca dokonuje spłaty rat kapitałowo – odsetkowych w walucie polskiej, zwracając bankowi sumę nominalną udzielonego kredytu (kapitału) wraz z odsetkami oraz ewentualnie innymi opłatami i prowizjami.

Kredyt walutowy to kredyt udzielany w walucie obcej, w którym spłata rat kapitałowo – odsetkowych (suma nominalna udzielonego kredytu wraz z odsetkami oraz ewentualnie innymi opłatami i prowizjami) następuje także w walucie obcej. W przypadku kredytów walutowych nie zachodzi konieczność dokonywania przeliczeń walutowych. Kwota kredytu w umowie określona jest w walucie obcej, w tej samej walucie obcej wyraża się również saldo zadłużenia. 

Kredyt denominowany w walucie obcej to kredyt, w którym kwota kredytu w umowie wyrażona jest co prawda w walucie obcej, jednak kredyt wypłacony zostaje w walucie polskiej po kursie z dnia jego uruchomienia. Kredytobiorca dokonuje spłaty rat kapitałowo – odsetkowych w walucie polskiej, po przeliczeniu kursu wymiany walut na dany dzień (najczęściej dzień spłaty). Kredyt denominowany rozliczany jest w walucie obcej, w walucie obcej wyrażane są wysokości rat oraz prowadzone wszelkie wyliczenia dotyczące kredytu, oprocentowanie ustalane jest według zagranicznych stóp procentowych. Kredytobiorca zwraca sumę nominalną udzielonego kredytu (kapitał) stanowiącą określoną równowartość waluty obcej (uzależnioną od bieżącego kursu wymiany walut) wraz z odsetkami oraz ewentualnie innymi opłatami i prowizjami.

Przykładowe postanowienia umowy kredytu, pozwalające na stwierdzenie jego denominowanego charakteru:

1/ „bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie (…) CHF na okres (…) miesięcy. Kredyt zostanie wypłacony w ciągu trzech dni roboczych w kwocie (…) PLN, co stanowi kwotę (…) CHF przeliczoną według kursu z dnia (…)”,

2/ „ bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie (…) CHF na okres (…) miesięcy. Kredyt zostanie wypłacony w złotych polskich po przeliczeniu kwoty (…) CHF według aktualnego kursu waluty obowiązującego w banku”.

Kredyt indeksowany w stosunku do waluty obcej to rodzaj kredytu złotówkowego, waloryzowanego do kursu waluty obcej. Kwota kredytu wskazana w umowie wyrażona jest w walucie polskiej. W dniu wypłaty kredytu saldo zadłużenia (kwota kapitału) przeliczane jest na walutę obcą (według bieżącego kursu waluty) i pozostaje w niej wyrażone przez cały okres kredytowania. Przy spłacie każdej kolejnej raty kredytu, należna kwota wyrażona w walucie obcej zostaje przeliczona na walutę polską według określonego kursu wymiany waluty obcej (najczęściej na dzień spłaty), stanowiącej podstawę waloryzacji. Wysokość kolejnych rat kapitałowo – odsetkowych określana jest zatem w walucie obcej, zaś ich spłata dokonywana jest w walucie polskiej.

Przykładowe postanowienia umowy kredytu indeksowanego:

1/ „przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej raty kredytu podlegające spłacie wyrażane są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego, według kursu sprzedaży zgodnie z tabelą kursów walut obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu”,

2/ „saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu”

3/ „raty spłaty kredytu pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy prowadzonego w złotych”.

Pewne modyfikacje w zakresie dokonywania spłaty kredytów denominowanych w walutach obcych oraz indeksowanych kursami walut obcych wprowadziła m.in. ustawa antyspreadowa (ustawa dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw). Umożliwiła ona dokonywanie spłaty zarówno poszczególnych rat kapitałowo – odsetkowych, jak też całości lub części kapitału kredytu przed terminem, bezpośrednio w walucie obcej. Celem ustawy było uniezależnienie kredytobiorców od polityki banków polegającej na ustalaniu kursów wymiany walut służących przeliczaniu kapitału kredytu oraz rat kapitałowo – odsetkowych, w sposób dowolny, w oderwaniu od rynkowych kursów wymiany walut, a tym samym ustalaniu wysokich spreadów (różnica między kursem kupna i kursem sprzedaży danej waluty).

Kredyty indeksowane do waluty obcej i kredyty denominowane w walucie obcej, pomimo określania ich powszechnie mianem „kredytów walutowych” i związania stawki ich oprocentowania ze stawką LIBOR, nie były w rzeczywistości kredytami walutowymi, ani w ujęciu ekonomicznym, ani w ujęciu prawnym. Przy ich udzielaniu nie dochodziło bowiem – jak ma to miejsce w przypadku kredytów stricte walutowych – do faktycznego transferu waluty obcej (wypłacenia kredytu w walucie obcej oraz jego spłaty w walucie obcej), a jedynie do ustalenia, za pomocą tej waluty, wysokości zadłużenia kredytobiorcy.

Co zaś tyczy się różnicy pomiędzy kredytem indeksowanym a denominowanym, choć z pozoru wydaje się ona błaha, wpływa znacząco na zakres środków prawnych, jakimi mogą posłużyć się kredytobiorcy zmierzający do wyeliminowania wadliwych klauzul z treści umowy. W przypadku kredytów denominowanych głównym roszczeniem pozostaje żądanie stwierdzenia nieważności umowy kredytowej (uznanie umowy za niezawartą, strony umowy kredytu denominowanego są zobowiązane do zwrotu wzajemnych nieprzedawnionych świadczeń). Posiadacze kredytów indeksowanych mogą natomiast starać się o unieważnienie umowy albo tzw. odfrankowienie pseudowalutowego kredytu (usunięcie z umowy niedozwolonych postanowień umownych oraz dalsze jej wykonywanie w zmodyfikowanym kształcie, kredyt we frankach staje się kredytem złotówkowym, bank zwraca kredytobiorcy nadpłatę, która powstała w związku ze stosowaniem przez bank klauzul niedozwolonych).

Jesteś posiadaczem kredytu indeksowanego albo denominowanego i zastanawiasz się, jakie przysługują Ci roszczenia? Skorzystaj z pomocy prawników specjalizujących się w sprawach kredytów frankowych. Przeanalizujemy Twoją umowę, przedstawimy możliwe sposoby działania, przygotujemy pozew i przeprowadzimy przez całe postępowanie.

Źródła:

1. Jurkowska – Zeidler A., Asymetria ryzyka a zasada sprawiedliwości społeczniej na tle problemów kredytów we frankach szwajcarskich, Gdańskie Studia Prawnicze, t. XXXV, 2016,

2. Raport Rzecznika Finansowego: Analiza prawna wybranych postanowień umownych stosowanych przez banki w umowach kredytów indeksowanych do waluty obcej lub denominowanych w walucie obcej zawieranych z konsumentami, Warszawa 2016,

3. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: Raport dotyczący spreadów, Warszawa 2009,

4. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego: Raport o sytuacji banków w pierwszym kwartale 2015 r., Warszawa 2016.

Powiązane posty