Na czym polega odfrankowienie kredytu?

Mianem „odfrankowienia kredytu” określa się uznanie za niewiążące klauzul umowy kredytowej dotyczących indeksowania (lub denominowania) zobowiązania wyrażonego we frankach szwajcarskich. Jeśli rzeczone klauzule są niezgodne z prawem, przyjmuje się, że już od początku nie obowiązywały, a więc  kredyt od początku powinien być spłacany w złotówkach. Faktycznie oznacza to przekształcenie kredytu frankowego w kredyt złotówkowy z mocą wsteczną – przy zachowaniu tego samego oprocentowania.

Odfrankowanie następuje, gdy sąd uzna zawarte w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego zasady przeliczania wartości zobowiązania i rat za nieuczciwe postanowienia umowne. Rzeczone postanowienia umowy kredytowej – na podstawie których bank w sposób całkowicie dowolny może kształtować kurs kupna oraz sprzedaży waluty, od którego zależy wysokość zobowiązania kredytobiorcy oraz wysokość poszczególnych rat do spłaty – nie wywołują skutków prawnych od początku trwania umowy i nie wiążą prawnie stron kredytu waloryzowanego do franka szwajcarskiego. Prowadzi to do wyeliminowania nieuczciwych klauzul przeliczeniowych z umowy. W następstwie kredyt jest traktowany jako złotówkowy z oprocentowaniem stawką LIBOR (a nie WIBOR).

Powyższe powoduje powstanie nadpłaty wynikającej z ryzyka kursowego. Odzyskanie nadpłaty możliwe jest zarówno w przypadku osób, które spłaciły już swoje zobowiązanie kredytowe, jak też osób, które w dalszym ciągu spłacają kredyt. Co więcej, w przypadku ostatniej grupy, po odwalutowaniu z dużym prawdopodobieństwem może okazać się, że zobowiązanie zostało już spłacone proporcjonalnie do okresu obowiązywania umowy. W następstwie odfrankowania kredytu bank zobowiązany jest także do zwrotu spreadów, czyli nieprawnego zysku banku z tytułu różnic między ceną zakupu i sprzedaży franka. Konsekwencją odfrankowenia jest ustalenie zobowiązania w złotówkach, co oznacza obniżenie salda kredytu. Jeżeli umowa w dalszym ciągu jest wykonywana, to bank ma obowiązek obniżenia również przyszłych rat, gdyż nie może stosować wyeliminowanych z umowy postanowień. Dzięki odfrankowaniu wyeliminowanie jest całkowicie ryzyko walutowe, gdyż zadłużenie nie jest już wyrażone we franku szwajcarskim, a w złotym. Co ważne, odfrankowienie nie powoduje, że zawarta umowa przestaje istnieć, strony są nią związane do chwili spłaty całego kredytu.

Na przestrzeni lat, w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, utrwaliło się stanowisko, że odfrankowić można de facto jedynie kredyt indeksowany, a to z tej przyczyny, iż klauzule indeksacyjne stanowią postanowienia, które nie określają głównych świadczeń stron (w przeciwieństwie do klauzul denominacyjnych). Sądy wskazywały, że gdyby przyjąć, że klauzula indeksacyjna określa główne świadczenie to jej niedozwolony charakter uzasadniałby unieważnienie całej umowy, a nie tylko eliminację poszczególnych zapisów. W konsekwencji powyższego rozumowania – analogicznie – przez wiele lat przyjmowano, że nie można odfrankowić kredytów denominowanych bowiem w ich przypadku usunięcie klauzul walutowych spowodowałoby, że umowa nie mogłaby zostać wykonana (tego rodzaju umowy kredytowe podlegały zwykle unieważnieniu).

Powyższy pogląd przełamuje wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r. zapadły w sprawie o sygnaturze IV CSK 309/18, w uzasadnieniu którego Sąd Najwyższy stwierdził, że w przypadku kredytu denominowanego należy uznać za zasadną możliwość wyeliminowania z umowy klauzul walutowych, z pozostawieniem w mocy pozostałej części umowy jako ważnej umowy kredytu bankowego, udzielonego w złotych polskich. W rzeczonym wyroku Sąd Najwyższy stwierdził, że klauzula denominacyjna spełnia wyłącznie rolę wprowadzonego dodatkowo do umowy mechanizmu przeliczeniowego świadczeń pieniężnych stron, a zatem jej usunięcie z umowy jako postanowienia niedozwolonego nie musi spowodować unieważnienia całej umowy. Konkludując, należy przyjąć, że odfrankowić można zarówno kredyt indeksowany, jak i denominowany do waluty obcej.

Rozwiązanie sporu na linii kredytobiorca – bank w drodze odfrankowania kredytu należy ocenić, jako niezwykle korzystne – zwłaszcza dla kredytobiorcy. Po pierwsze, przysługuje mu zwrot części każdej z uiszczonych rat (tzw. nadpłata, o której mowa na wstępie). Po wtóre, kredyt staje się faktycznie kredytem złotówkowym, a więc wszystkie przyszłe raty pozostają niezależne od wahań kursu waluty obcej. Po trzecie, strony unikają – odmiennie niż w przypadku unieważnienia umowy kredytowej w całości – kolejnych postępowań sądowych pochłaniających czas i generujących koszta.

Jesteś posiadaczem kredytu indeksowanego albo denominowanego i zastanawiasz się, jakie przysługują Ci roszczenia? Skorzystaj z pomocy prawników specjalizujących się w sprawach kredytów frankowych. Przeanalizujemy Twoją umowę, przedstawimy możliwe sposoby działania, przygotujemy pozew i przeprowadzimy przez całe postępowanie.

Źródła:

  1. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18.
  2. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2019 r., I ACa 65/19.
  3. Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 30 listopada 2018 r., I C 1001/17.
  4. Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2019 r., XXIV C 928/18.

Powiązane posty