Odpowiedzialność inwestora i wykonawcy wobec podwykonawcy (stan prawny obowiązujący od dnia 1 czerwca 2017 roku)

Regulację kształtującą solidarną odpowiedzialność inwestora i wykonawcy (generalnego) wobec podwykonawcy wprowadzono do Kodeksu cywilnego ustawą z dnia 14 lutego 2003 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2003.49.408). Celem sformułowania przepisu art. 647 (1) Kodeksu cywilnego (dalej k.c.) było przeciwdziałanie negatywnemu zjawisku nieregulowania wynagrodzenia za prace wykonane przez podwykonawców (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2017 r., II CSK 576/16). Przepis ów został gruntownie zmodyfikowany ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 roku – o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności (Dz.U.2017.933). Stosownie do treści art. 12 ustawy nowelizującej, do umów o roboty budowlane zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. 1 czerwca 2017 r.) oraz odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia za wykonane przez podwykonawcę na podstawie takich umów roboty budowlane, stosuje się art. 647 (1) k.c. w brzmieniu dotychczasowym.

Zgodnie z aktualnym brzemieniem art. 647 (1) § 1 k.c. inwestor odpowiada solidarnie z wykonawcą (generalnym wykonawcą) za zapłatę wynagrodzenia należnego podwykonawcy z tytułu wykonanych przez niego robót budowlanych, których szczegółowy przedmiot został zgłoszony inwestorowi przez wykonawcę lub podwykonawcę przed przystąpieniem do wykonywania tych robót, chyba że w ciągu trzydziestu dni od dnia doręczenia inwestorowi zgłoszenia inwestor złożył podwykonawcy i wykonawcy sprzeciw wobec wykonywania tych robót przez podwykonawcę. Przesłankami odpowiedzialności solidarnej inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy są zatem: skuteczne zgłoszenie inwestorowi oznaczonego podwykonawcy ze wskazaniem zakresu powierzanych mu robót, brak sprzeciwu inwestora oraz wykonanie robót budowlanych przez podwykonawcę. Po rozpoczęciu wykonywania robót budowlanych przez podwykonawcę skuteczne dokonanie zgłoszenia podwykonawcy na podstawie art. 647 (1) § 1 k.c. nie odnosi przewidzianego w tym przepisie skutku.

Solidarna odpowiedzialność inwestora oznacza, że podwykonawca może żądać zapłaty należnego wynagrodzenia do inwestora już z chwilą, w której roszczenie o zapłatę stało się wymagalne, jeżeli nie zostało ono zaspokojone przez wykonawcę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2018 r., IV CSK 286/17). Solidarna odpowiedzialność inwestora z generalnym wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy wprowadzona jest w interesie przede wszystkim podwykonawców, aby chronić ich prawa w sytuacji gdyby generalny wykonawca wbrew umowie z podwykonawcą nie spełnił względem podwykonawcy własnego świadczenia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 listopada 2018 r., I AGa 109/18). Inwestor odpowiada jedynie za zapłatę należności głównej, nie odpowiada za opóźnienie wykonawcy z zapłatą wynagrodzenia – odsetki ustawowe (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2018 r., IV CSK 286/17).

Odpowiedzialność, o jakiej mowa w art. 647 (1) § 1 k.c. może zostać uruchomiona w tych przypadkach, w których świadczenie podwykonawcy sprowadza się do wykonawstwa robót budowlanych, a nie do świadczeń o innym charakterze. Podwykonawcę z wykonawcą winna zatem łączyć umowa, którą można zakwalifikować jako umowę o roboty budowlane (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 grudnia 2019 r., I ACa 499/19). Znane jest również stanowisko wskazujące, że z uwagi na odwołanie do rodzaju realizowanych robót (roboty budowlane), nie zaś do konkretnego rodzaju umowy (umowa o roboty budowlane), dla stwierdzenia solidarnej odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy kwalifikacja prawna umowy łączącej wykonawcę z podwykonawcą pozostaje bez znaczenia (Fras M (red.), Habdas M. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczególna, WKP 2018).

Zgłoszenie, o którym mowa powyżej nie jest wymagane, jeżeli inwestor i wykonawca określili w umowie, zawartej w formie pisemnej pod rygorem nieważności, szczegółowy przedmiot robót budowlanych wykonywanych przez oznaczonego podwykonawcę. Zgłoszenie oraz sprzeciw wymagają zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. W obecnym stanie prawnym zgłoszenie może pochodzić od generalnego wykonawcy i wykonawcy, dlatego inwestor składa wykonawcy i podwykonawcy sprzeciw wobec wykonywania robót przez podwykonawcę (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2019 r., VII AGa 1411/18).

Inwestor ponosi odpowiedzialność za zapłatę podwykonawcy wynagrodzenia w wysokości ustalonej w umowie między podwykonawcą a wykonawcą, chyba że ta wysokość przekracza wysokość wynagrodzenia należnego wykonawcy za roboty budowlane, których szczegółowy przedmiot wynika odpowiednio ze zgłoszenia albo z umowy, o których mowa w art. 674 (1) § 1 albo 2 k.c. Inwestor nie ponosi zatem odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy za roboty budowlane dodatkowe, nieprzewidziane w zgłoszeniu podwykonawcy.

Przepisy art. 647 (1) § 1-4 k.c. stosuje się odpowiednio do solidarnej odpowiedzialności inwestora, wykonawcy i podwykonawcy, który zawarł umowę z dalszym podwykonawcą, za zapłatę wynagrodzenia dalszemu podwykonawcy. W konsekwencji, odpowiedzialność solidarna inwestora i wykonawcy za zapłatę wynagrodzenia dalszych podwykonawców uzależniona jest od zgłoszenia podwykonawcy oraz braku sprzeciwu w terminie 30 dni od zgłoszenia podwykonawcy obejmującego wskazanie zakresu robót powierzanych kolejnemu podwykonawcy. Zgłoszenie dalszego podwykonawcy może zostać dokonane zarówno przez podwykonawcę zawierającego umowę z dalszym podwykonawcą, jak i przez samego dalszego podwykonawcę. Podmioty te powinny być adresatami ewentualnego sprzeciwu inwestora (Fras M (red.), Habdas M. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczególna, WKP 2018).

Stosownie do treści art. 647 (1) § 6 k.c. przepisy kształtujące solidarną odpowiedzialność inwestora i wykonawcy (generalnego wykonawcy) mają charakter bezwzględnie obowiązujący, zatem ich modyfikacja w drodze umowy jest niedopuszczalna – wszelkie postanowienia umowne zmieniające solidarną odpowiedzialność inwestora i wykonawcy przewidzianą przez ustawodawcę są nieważne.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U.2020.1740),

2. Fras M (red.), Habdas M. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczególna, WKP 2018,

3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2017 r., II CSK 576/16,

4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2018 r., IV CSK 286/17,

5. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 29 listopada 2018 r., I AGa 109/18,

6. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 12 grudnia 2019 r., I ACa 499/19,

7. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2019 r., VII AGa 1411/18.