Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach potwierdził, że jeśli inwestor nie złoży wniosku o legalizację samowoli budowlanej w wyznaczonym terminie, organ nadzoru budowlanego musi nakazać rozbiórkę obiektu. W takim przypadku decyzja ma charakter związany – urząd nie ma możliwości ponownego badania, czy rzeczywiście doszło do samowoli.
Samowola ujawniona podczas oględzin
W sprawie rozpoznanej przez WSA w Gliwicach przeprowadzone oględziny wykazały, że już od 2009 r. na działce inwestora znajdował się budynek wzniesiony bez wymaganego pozwolenia na budowę. Organ nadzoru budowlanego wstrzymał roboty i poinformował inwestora o możliwości legalizacji obiektu.
W postanowieniu wskazano również, że legalizacja wiązałaby się z koniecznością wniesienia opłaty w wysokości 5 000 zł. Mimo to inwestor nie złożył wniosku o legalizację w wyznaczonym 30-dniowym terminie.
Obowiązkowa decyzja o rozbiórce
Brak wniosku o legalizację spowodował, że organ nadzoru budowlanego był zobowiązany do wydania decyzji nakazującej rozbiórkę budynku. Zgodnie z art. 49e pkt 1 ustawy – Prawo budowlane, organ wydaje decyzję o rozbiórce, jeśli inwestor nie wystąpi z wnioskiem o legalizację w terminie.
Wydana decyzja została zaskarżona, jednak organ drugiej instancji utrzymał ją w mocy. Wskazano, że budynek bezspornie powstał w ramach samowoli budowlanej, a od momentu jego wzniesienia nie minęło jeszcze 20 lat – co wykluczało zastosowanie uproszczonej procedury legalizacyjnej.
Sąd: decyzja o rozbiórce nie podlega uznaniu
WSA w Gliwicach uznał, że postępowanie organu było prawidłowe. Wcześniejsze postanowienie o wstrzymaniu robót przesądziło już, że obiekt powstał w ramach samowoli budowlanej – a inwestor nie złożył zażalenia, przez co rozstrzygnięcie to stało się ostateczne.
W tej sytuacji organ nie miał podstaw do ponownego badania charakteru obiektu. Decyzja o rozbiórce ma bowiem charakter związany, co oznacza, że urząd musi ją wydać, jeśli inwestor nie podejmie kroków w kierunku legalizacji.
Sąd oddalił skargę inwestora, podtrzymując stanowisko organów nadzoru budowlanego.
📘 Wyrok WSA w Gliwicach z 28 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1557/24 (nieprawomocny)
Co warto zapamiętać?
- Jeśli budynek powstał bez pozwolenia lub zgłoszenia, organ może wstrzymać roboty i dać inwestorowi szansę na legalizację.
- Brak reakcji inwestora w 30 dni skutkuje obowiązkowym nakazem rozbiórki.
- Decyzja w takiej sytuacji ma charakter związany – urząd nie może jej nie wydać.
- Uproszczona legalizacja (dla obiektów sprzed co najmniej 20 lat) nie ma zastosowania, jeśli budynek powstał później.
Ta sprawa pokazuje, że nawet jeśli obiekt istnieje od wielu lat, brak formalnego pozwolenia i brak wniosku o legalizację mogą prowadzić do nakazu rozbiórki.
Warto więc reagować natychmiast po otrzymaniu postanowienia o wstrzymaniu robót – w terminie 30 dni złożyć wniosek o legalizację i podjąć działania naprawcze.
