Przedawnienie roszczeń za roboty budowlane. Sprawdź, kiedy wykonawca traci możliwość skutecznego dochodzenia zapłaty i jak zabezpieczyć należności firmy.
Niezapłacone wynagrodzenie to nie tylko problem prawny
W branży budowlanej opóźnienia w płatnościach należą do istotnych zagrożeń dla stabilności finansowej przedsiębiorstw. Niezapłacone faktury, przeciągające się rozliczenia robót dodatkowych czy wielomiesięczne negocjacje z zamawiającym mogą prowadzić nie tylko do utraty płynności, ale również do przedawnienia roszczeń.
Z perspektywy zarządu przedsiębiorstwa budowlanego kluczowe pytanie nie powinno brzmieć wyłącznie: ile czasu mamy na skierowanie sprawy do sądu?
Znacznie ważniejsze jest to, czy firma posiada procedury pozwalające odpowiednio wcześnie identyfikować zagrożone należności i podejmować działania zabezpieczające jej interesy.
Przedawnienie roszczenia nie oznacza automatycznie jego wygaśnięcia. Może jednak istotnie ograniczyć możliwość skutecznego dochodzenia zapłaty. W relacjach między przedsiębiorcami dłużnik może uchylić się od zaspokojenia przedawnionego roszczenia, podnosząc odpowiedni zarzut.
Dlatego kontrola terminów przedawnienia powinna stanowić element zarządzania ryzykiem kontraktowym, a nie dopiero reakcję na wielomiesięczny brak płatności.
Ile czasu ma wykonawca na dochodzenie wynagrodzenia?
Roszczenia przedsiębiorców o zapłatę wynagrodzenia z umowy o roboty budowlane przedawniają się co do zasady z upływem trzech lat, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego.
Bieg terminu rozpoczyna się zasadniczo od dnia wymagalności roszczenia, ustalanego na podstawie postanowień umowy i okoliczności konkretnego przypadku.
Nie zawsze będzie to data wystawienia faktury. Znaczenie mogą mieć postanowienia dotyczące odbioru robót, terminów rozliczeń oraz warunków płatności.
Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego koniec trzyletniego terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Przykład:
Jeżeli wynagrodzenie stało się wymagalne 15 marca 2023 r., a zastosowanie znajduje trzyletni termin przedawnienia, roszczenie co do zasady przedawni się z końcem 31 grudnia 2026 r., o ile nie wystąpiły zdarzenia wpływające na bieg tego terminu.
Dla przedsiębiorstwa realizującego równolegle kilkanaście lub kilkadziesiąt kontraktów oznacza to konieczność systematycznego monitorowania wymagalności poszczególnych należności.
Wezwanie do zapłaty nie zabezpiecza przed przedawnieniem
Jednym z najczęstszych błędów w zarządzaniu należnościami jest przekonanie, że wysłanie wezwania do zapłaty wystarcza do ochrony roszczenia przed przedawnieniem.
Tak nie jest.
Samo wezwanie do zapłaty, nawet wysłane listem poleconym, nie przerywa ani nie zawiesza biegu przedawnienia.
Zgodnie z art. 123 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia może zostać przerwany m.in. przez skuteczne podjęcie odpowiedniej czynności przed sądem, bezpośrednio zmierzającej do dochodzenia roszczenia, w szczególności wniesienie pozwu, a także przez uznanie roszczenia przez dłużnika.
Inaczej należy oceniać zawezwanie do próby ugodowej oraz mediację. W aktualnym stanie prawnym zdarzenia te co do zasady powodują zawieszenie biegu przedawnienia na zasadach określonych w art. 121 Kodeksu cywilnego.
Nie można zatem zakładać, że każde działanie zmierzające do polubownego rozwiązania sporu zapewnia przedsiębiorcy taki sam poziom ochrony.
Dla zarządu spółki oznacza to konieczność podejmowania decyzji o dochodzeniu należności z odpowiednim wyprzedzeniem, a nie dopiero w ostatnich tygodniach przed upływem terminu przedawnienia.
Jedna inwestycja może oznaczać kilka różnych roszczeń
Realizacja kontraktu budowlanego może prowadzić do powstania wielu roszczeń o odmiennym charakterze prawnym.
Dotyczy to w szczególności:
- wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane;
- rozliczenia robót dodatkowych;
- zwrotu zatrzymanych kwot zabezpieczenia;
- kar umownych;
- odszkodowania za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania;
- uprawnień wynikających z rękojmi za wady.
Nie wszystkie te roszczenia podlegają identycznym zasadom.
Przykładowo roszczenia związane z rękojmią za wady obiektu budowlanego wymagają uwzględnienia szczególnych regulacji dotyczących odpowiedzialności za wady. Z kolei przy roszczeniach odszkodowawczych istotne jest rozróżnienie odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej.
Samo stwierdzenie, że inwestycja została zakończona kilka lat wcześniej, nie pozwala zatem przesądzić o przedawnieniu wszystkich roszczeń wynikających z jej realizacji.
Prawidłowa ocena wymaga analizy umowy, charakteru roszczenia, daty jego wymagalności oraz zdarzeń wpływających na bieg przedawnienia.
Jakie błędy popełniają przedsiębiorstwa budowlane?
W praktyce obsługi kontraktów budowlanych szczególne ryzyko wiąże się z trzema sytuacjami.
1. Zbyt długie prowadzenie negocjacji
Przedsiębiorcy często odkładają skierowanie sprawy na drogę sądową, licząc na dobrowolną zapłatę lub utrzymanie dobrych relacji biznesowych.
Negocjacje mogą być uzasadnione gospodarczo, ale nie powinny prowadzić do utraty możliwości skutecznego dochodzenia należności.
2. Brak kontroli terminów wynikających z kontraktów
Przy wielu równolegle realizowanych inwestycjach łatwo przeoczyć terminy wymagalności poszczególnych roszczeń.
Szczególnie dotyczy to rozliczeń częściowych, robót dodatkowych oraz kwot zatrzymanych jako zabezpieczenie należytego wykonania umowy.
3. Zbyt późne zaangażowanie doradcy prawnego
Pomoc prawna bywa poszukiwana dopiero wtedy, gdy kontrahent odmawia zapłaty, negocjacje nie przynoszą rezultatów albo zbliża się termin przedawnienia.
Tymczasem analiza ryzyka prawnego już na etapie realizacji kontraktu pozwala wcześniej zidentyfikować zagrożenia i odpowiednio przygotować przedsiębiorstwo do ewentualnego sporu.
Zarządzanie należnościami powinno być częścią strategii przedsiębiorstwa
Właściwe zabezpieczenie interesów wykonawcy nie kończy się na przygotowaniu dobrej umowy.
Równie istotne są bieżące monitorowanie rozliczeń, dokumentowanie wykonanych robót, kontrola terminów oraz szybka reakcja na pojawiające się zagrożenia.
Z perspektywy zarządu przedsiębiorstwa budowlanego oznacza to potrzebę połączenia zarządzania kontraktami z odpowiednim wsparciem prawnym.
Stałe doradztwo prawne pozwala nie tylko reagować na istniejące spory, ale przede wszystkim identyfikować ryzyka, zanim doprowadzą one do poważnych konsekwencji finansowych.
Bezpieczeństwo prawne kontraktów zaczyna się na długo przed powstaniem sporu.
Artykuł z cyklu „Prawo na budowie wyjaśnia”.